Foodcoaching

Spastisch colon? Het FODMAP-dieet!

Ontzettend veel mensen hebben pijn en ongemakken ter hoogte van de darm. Het gaat over winderigheid, krampen, perioden van constipatie afgewisseld met perioden van diarree. Vaak krijgen deze mensen de diagnose ‘spastisch colon’ of ‘prikkelbaar darm syndroom’ en wordt medicatie voorgeschreven, zoals Spasmomen, bijvoorbeeld. Een nieuwe veelbelovende aanpak is geen medicamenteuze behandeling, maar een aanpassing in de voeding. Een dieet met andere woorden, meer bepaald het FODMAP-beperkte dieet. Heel wat mensen die bij de osteopaat komen met rugklachten hebben ook last van spastisch colon. Ikzelf had van FODMAP nog niets gehoord en wou hier meer over weten. Ik vroeg foodcoach Nele Compernol om meer uitleg over dit dieet.

Het FODMAP-beperkte dieet is bestemd voor patiënten met een zogenaamd ‘Prikkelbaar Darm Syndroom’. Wat is een ‘Prikkelbaar Darm Syndroom?’

Nele Compernol: Het prikkelbaar darm syndroom wordt in het Engels ‘Irritable Bowel Syndromen (IBS)’ genoemd en is een aandoening waarbij de beweeglijkheid van de darm is aangetast. De darm is gevoeliger, maar in tegenstelling tot andere darmaandoeningen kunnen er geen zweren of ontstekingen vastgesteld worden. Deze aandoening komt zeer vaak voor in onze Westerse maatschappij. Men schat dat tussen de 5 en 20 procent van de bevolking hier last van heeft. Het zou vaker voorkomen bij vrouwen dan bij mannen. De oorzaak van de aandoening is een samenspel van verschillende factoren. Voeding en stress spelen hierbij ongetwijfeld een grote rol. Mensen kennen vaak een opstoot in perioden dat zij meer stress hebben. De ziekte kent verschillende symptomen: een veranderd stoelgangpatroon, buikpijn en winderigheid. Daarnaast kunnen de klachten bij eenzelfde persoon heel erg variëren en kunnen er perioden voorkomen waarbij de patiënt volledig klachtenvrij is. Andere symptomen die bij het prikkelbaar darm syndroom voorkomen zijn vermoeidheid, rugpijn en slechte adem. Net door deze grote variatie in symptomen en klachten duurt het vaak lang vooraleer de diagnose gesteld wordt. Het is meestal de huisarts die deze diagnose stelt aan de hand van de Rome III-criteria. De Rome III-criteria zijn een verzameling van kenmerken en symptomen die op basis van wetenschappelijk onderzoek de basis vormen om tot de diagnose te komen.

Wat betekent dat letterwoord ‘FODMAP’ eigenlijk?

Nele Compernol: FODMAP staat voor Fermenteerbare Oligosachariden, Disachariden, Monosachariden And Polyolen. Dit zijn moeilijke termen, maar concreet betekent dit dat het deze ‘kleine moleculen’ zijn die de klachten van het prikkelbaar darm syndroom uitlokken. Door deze stoffen uit de voeding weg te laten, kunnen veel mensen terug een normaal leven leiden zonder zich zorgen te moeten maken over winderigheid, krampen, diarree, etc.

Hoe veroorzaken die FODMAP’s het prikkelbaar darm syndroom?

Nele Compernol: Wel, die FODMAP’s worden door de dunne darm moeilijk geabsorbeerd, waardoor zij ongewijzigd in de dikke darm terechtkomen. Hier worden ze gefermenteerd en kan gasvorming ontstaan. In beperkte mate is dit normaal. De meeste mensen hebben hiervan helemaal geen last. Bij patiënten met spastisch colon of het prikkelbaar darm syndroom zal dit zorgen voor een overdreven opgeblazen gevoel, winderigheid en mogelijks ook krampen, constipatie en diarree.

Waarom lijden we niet allemaal aan dit syndroom?

Nele Compernol: Momenteel is het nog niet helemaal duidelijk waarom de ene wel en de andere niet aan het prikkelbaar darm syndroom leidt. Toch zijn enkele factoren belangrijk. Ten eerste hangen de klachten af van de hoeveelheid gas die we produceren na het eten van FODMAP’s. Ten tweede is de gevoeligheid van onze darmen bij iedereen verschillend. Wanneer je darmen gevoeliger zijn, omdat het autonoom zenuwstelsel die de darmen beïnvloedt heviger reageert, zal men sneller klachten ontwikkelen. Ten derde is de afvoering van de gasproductie in de darmen belangrijk. Normaal wordt gas bij overmaat van gasproductie uit het spijsverteringsstelsel geëlimineerd door middel van winderigheid. Bij mensen met het prikkelbaar darm syndroom blijft het gas in de darmen waardoor deze patiënten een opgeblazen gevoel krijgen.

“Bij patiënten met spastisch colon of het prikkelbaar darm syndroom zorgen FODMAP’s voor een overdreven opgeblazen gevoel, winderigheid en mogelijks ook krampen, constipatie en diarree.”

spastisch colonTen vierde speelt het zenuwstelsel van de darmen een heel belangrijke rol. Het autonoom zenuwstelsel bezenuwt ons spijsverteringsstelsel. Indien we meer stress hebben, heeft dit een invloed op ons autonoom zenuwstelsel. De darmen zullen in stress situaties te vlug en te hevig reageren. Daarom is het belangrijk dat mensen met het prikkelbaar darm syndroom voldoende ontspannen en een vaste tijdsindeling proberen te respecteren. Voldoende slaap en een regelmatig leven kan vaak een verschil maken. Je ziet deze klachten dus ook vaak voorkomen bij mensen die te weinig rusten, bij slaapstoornissen en bij mensen die in een ploegensysteem werken. Het prikkelbaar darm syndroom blijkt ook een genetische oorzaak te hebben.

Wat houdt het FODMAP-dieet precies in?

Nele Compernol: Het dieet bestaat uit twee fasen. Eerst wordt er gedurende 6 weken gestart met de eliminatiefase. Tijdens deze fase worden alle FODMAP’s uit de voeding verwijderd. Na deze fase heeft 75% van de mensen met IBS een verminderde frequentie van de klachten of minder ernstige klachten. Enkel indien de klachten gedurende de eliminatiefase verminderen, kan gestart worden met de herintroductiefase. Bij de patiënten waarbij de klachten niet verbeteren na de eliminatiefase, is verderzetten van het dieet zinloos. Bij deze populatie is de oorzaak van het probleem waarschijnlijk niet de voeding, maar wordt IBS veroorzaakt door andere factoren. Tijdens de herintroductiefase worden de FODMAP’s stapsgewijs opnieuw in het voedingspatroon aangebracht. Hierbij wordt afgetast in welk mate en in welke hoeveelheden men bepaalde FODMAP’s wel nog kan verdragen. Dit gebeurt aan de hand van een werkboek waarin alles correct bijgehouden wordt. Nadat men 5-6 weken de herintroductiefase doorlopen heeft, volgt er een eindevaluatie. Patiënten weten na 11-12 weken intensieve begeleiding precies welke voedingsmiddelen klachten veroorzaken. Vaak is er sprake van een bepaalde ‘tolerantiegrens’.

Wie heeft dit dieet bedacht?

Nele Compernol: Het FODMAP-dieet vindt zijn oorsprong in Australië en werd ontwikkeld in 2006 aan de Monash University in Melbourne. Het is pas sinds eind 2013 dat het dieet een grotere populariteit kent. Veel mensen gaan onterecht dit dieet volgen uit gezondheidsoverwegingen. Wees je ervan bewust dat dit dieet enkel nuttig is voor patiënten die lijden aan spastisch colon.

Het is dus geen alternatief dieet, maar heeft dus een wetenschappelijke onderbouw. In welke mate is dit dieet al onderzocht?

Nele Compernol: Er zijn heel wat wetenschappelijke studies uitgevoerd, zowel in Australië als in Europa. Alle resultaten blijken momenteel positief. 70-80% van de patiënten voelen zich beter na het volgen van het dieet. Wel moeten we er ons van bewust zijn dat dit resultaten zijn van onderzoek op kort termijn. Recent onderzoek toonde reeds aan dat dit dieet kan zorgen voor een daling van de microbiota in het maag-darm kanaal. Verder onderzoek op lang termijn zal noodzakelijk zijn om de resultaten van het dieet beter te kunnen inschatten.

Heb je zelf al goede resultaten gezien bij je patiënten?

Nele Compernol: Bij mijn patiënten blijkt dit dieet zeer goed te werken. Er moet wel een grote motivatie en interesse zijn van de patiënten aangezien het een complex dieet is. Daarnaast zijn de eerste 6 weken het strengst voor de patiënt. Tijdens de herintroductiefase wordt er gezocht naar de perfecte hoeveelheid FODMAP’s in de voeding van mijn patiënten. Van zodra mijn patiënten hun tolerantiegrens kennen, boeken zij grote vooruitgang.

“Bij mijn patiënten blijkt dit dieet zeer goed te werken.”

De klachten verminderen drastisch. Patiënten elimineerden vaak talrijke evenementen, gebeurtenissen en dagdagelijkse activiteiten uit angst voor ongemakken. Het terugwinnen van een normaal sociaal leven is voor hen een grote opluchting!

Welke patiënten hebben zeker baat bij een FODMAP-beperkte dieet?

Nele Compernol: Het dieet ondergaat momenteel een kleine hype maar is zeker niet bedoeld om te vermageren. Het is een strikt dieet dat professionele opvolging nodig heeft. Indien men dit op eigen houtje probeert, is de kans op tekorten zeer groot. Voor mensen met dit prikkelbaar darm syndroom die dagdagelijks geconfronteerd worden met ongemakken (krampen, constipatie, diarree, opgeblazen gevoel, winderigheid, etc.) is dit dieet aanbevolen. Het vergt een inspanning, maar geeft zeker en vast goede resultaten.

Meer weten?

Interessante website: www.fodmapdieet.nl

Gibson P.R., Barrett, J.S. & Muir J.G. (2013). Functional bowel symptoms and diet. Intern Med. J., 43(10), 1067-74.

Khan M.A., Nusrat S., Khan M.I., Nawras A., Bielefeldt K (2014). Low-FODMAP Diet for Irritable Bowel Syndrome: is it Ready for Prime Time? Dig Dis Sci.

Tuck C.J., Muir J.G., Barrett J.S. & Gibson P. R. (2014). Fermentable oligosaccharides, disaccharides, monosaccharides and polyols: role in irritable bowel syndrome. Expert Rey Gastroenteral Hepatol, 8(7), 819-34.

Of contacteer diëtiste Nele Compernol voor verdere informatie: nele.compernol@s-up-port.be of 0474 533 426.

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s